صندوق های سرمایه گذاری در ایران

در ایران با تصویب قانون بازار اوراق بهادار در سال 1384 راه برای آغاز فعالیت این نوع صندوق ها فراهم گردید. از سال 1388 نیز رفته رفته بر تعداد آن ها افزوده شده و تا پایان سال 1393 دارایی تحت مدیریت انواع صندوق ها به بیش از 7000 میلیارد تومان رسیده است.

در حال حاضر مهمترین تقسیم بندی صندوقهای سرمایه گذاری در ایران از لحاظ ترکیب دارایی ها و ساختار به شرح زیر می باشد:

در حال دریافت اطلاعات
داراییهای تحت مدیریت صندوق ها (میلیارد ریال) 1388 1389 1390 1391 1392 1393
صندوق سرمایه گذاری زمین و ساختمان 33
صندوق سرمایه گذاری قابل معامله در بورس 199 144
صندوق سرمایه گذاری مختلط 8 33 47 54
صندوق سرمایه گذاری شاخصی 5 4 5 10 7
صندوق سرمایه گذاری در سهام 121 382 395 247 862 1049
صندوق سرمایه گذاری با درآمد ثابت 183 452 1404 2112 2862 5759

میانگین بازدهی انواع صندوقهای سرمایه گذاری در ایران طی سالهای 1390 تا 1393 به شرح زیر است:

در حال دریافت اطلاعات

صندوقهای سرمایه گذاری در اوراق بهادار با درآمد ثابت

صندوق هایی هستندکه با انتشارو فروش واحدهای سرمایه گذاری وجوهی را تحصیل و آن هارا درانواع اوراق بهادار (درحال حاضراوراق مشارکت صادرشده توسط مجموعه¬های دولت، نهادهای عمومی غیردولتی و شرکت های سهامی عام) سرمایه گذاری می کنند. این نوع صندوقها حداقل 70% ترکیب دارایی های خود را در اوراق مشارکت، سپرده بانکی، گواهی سپرده بانکی و سایر اوراق بهادار با درآمد ثابت سرمایه گذاری می نمایند. به همین دلیل هم معمولا بازدهی مشابه با اوراق مشارکت و سپرده بانکی داشته اند. این نوع صندوق ها برای افرادی که ریسک پذیر نیستند توصیه می گردد. طبق آخرین آمارهای منتشره توسط سازمان بورس و اوراق بهادار تا پایان سال 1393 بیش از 30 صندوق سرمایه گذاری با درآمد ثابت در ایران وجود دارد که دارایی های تحت مدیریت آنها 28.616.956 میلیون ریال می باشد.

سیاست تخصیص دارایی ها در صندوقهای با درآمد ثابت

طبقه دارایی تخصیص هدف دامنه هدف
سهام حداکثر 30 % دارایی های صندوق 30%-0%
اوراق با درآمد ثابت حداقل 70% دارایی های صندوق 100%-70%
نقد 0% از دارایی های صندوق 0%

صندوق های سرمایه گذاری در سهام

صندوقهای سهام به صندوقهایی اطلاق می شوند که حداقل 70% ترکیب دارایی های خود را در سهام پذیرفته شده در بورس یا بازار اول فرابورس سرمایه گذاری می نمایند. صندوق های سهامی در ایران با توجه به تعداد واحدهایی که مجاز به انتشار هستند به دو دسته بزرگ و کوچک تقسیم بندی می شوند. درصندوق های کوچک مقیاس تعداد واحدهای سرمایه گذاری قابل انتشارحداقل 5000 وحداکثر 50000 واحدسرمایه گذاری و درنوع بزرگ مقیاس این ارقام بین 50000 و500000 واحد سرمایه گذاری است. ارزش اسمی هرواحد سرمایه گذاری معادل 1000000 ریال است. طبق آخرین آمارهای منتشره توسط سازمان بورس و اوراق بهادار تا پایان سال 1393 بیش از 70 صندوق سرمایه گذاری در سهام وجود دارد که داراییهای تحت مدیریت آنها 1.049 میلیارد تومان می باشد.

سیاست تخصیص دارایی ها در صندوقهای سهامی

طبقه دارایی تخصیص هدف دامنه هدف
سهام حداقل 70% دارایی های صندوق 100%-70%
اوراق با درآمد ثابت حداکثر 30 % دارایی های صندوق 30%-0%
نقد 0% از دارایی های صندوق 0%

صندوق های سرمایه گذاری مختلط

یک نوع صندوق ترکیبی می باشد که طبق الزامات مربوط به حد نصابها، حداقل 40% و حداکثر 60% از ترکیب دارایی های خود را در اوراق بهادار با درآمد ثابت و مابقی را در سهام سرمایه گذاری می نمایند. طبق آخرین آمارهای منتشره توسط سازمان بورس و اوراق بهادار تا پایان سال 1393 بیش از 10 صندوق سرمایه گذاری با درآمد ثابت در ایران وجود دارد که دارایی های تحت مدیریت آنها 54 میلیارد تومان می باشد.

سیاست تخصیص دارایی ها در صندوقهای مرتبط

طبقه دارایی تخصیص هدف دامنه هدف
سهام حداقل 40 % دارایی های صندوق 60%-40%
اوراق با درآمد ثابت حداقل40% دارایی های صندوق 60%-40%
نقد 0% از دارایی های صندوق 0%

صندوقهای سرمایه گذاری شاخصی

جان بوگل (John Bogle):

"اگر شما نمی توانید بر شاخص غلبه کنید، با خرید صندوق شاخصی بازده مشابه شاخص کسب کنید"

صندوق‌هاي سرمايه‌ گذاري شاخصي هد فشان پیروی از یک شاخص مبنا می باشد که در آن مديران صندوق در تلاش‌ اند تا سبدي از اوراق بهادار با ترکيب و اوزان متناسب با يک شاخص مبنا را تشکيل دهند تا بر اين اساس عملکردي مشابه با عملکرد شاخص داشته باشند. در اين نوع از صندوق‌ ها نقش مديريت يک نقش غيرفعال است و تنها در راستاي انطباق ترکيب و وزن اوراق موجود در سبد با شاخص مبنا تلاش ‌هايي صورت مي‌گيرد.

در حال دریافت اطلاعات

ایده شکل گیری صندوق های شاخصی برگرفته از فرضیه بازار کارا (Efficient Market Hypothesis) می باشد که در یک بازار کارآی اطلاعاتی، اگر انتظارات و اطلاعات همه مشارکت کنندگان در بازار به خوبی توسط قیمت ها منعکس شود، تغییر قیمت ها غیرقابل پیش بینی هستند، لذا نمی توان بدون متحمل شدن هزینه و ریسک اضافی، بازده بالاتری از شاخص بازار بدست آورد. این ایده باعث شد تا برای اولین بار فردی به نام جان بوگل (John Bogle) اولین صندوق شاخصی با هدف پیروی از شاخص S&P500 را طراحی کند و با تاسیس مجموعه صندوق های شاخصی ونگارد (Vanguard) امروزه یکی از بزرگترین شرکت های مدیریت سرمایه گذاری در جهان می باشد.

در حال حاضرمجموعا سه صندوق شاخصی در ایران تاسیس گردیده که بیش از 29 میلیارد تومان دارایی تحت مدیریت آنها می باشد.

صندوقهای سرمایه گذاری قابل معامله در بورس (ETF)

شما با خرید واحدهای ETF، پول خود را در اختیار صندوقی قرار می دهید که با استفاده از یک تیم مدیریت حرفه ای سعی می کند تا با تشکیل پرتفویی از سهام و انواع اوراق بهادار، سود کسب کند.

صندوقهای سرمایه گذاری قابل معامله در بورس (ETF) یک نوع صندوق سرمایه گذاری محسوب می شود که سهام آن در طول روز همانند سهام معامله می شود و ساختاری شبیه صندوقهای سرمایه گذاری مشترک دارند. این نوع صندوقها بیش از 20 سال است که به بازار معرفی شده اند و در طول دهه گذشته رشد چشمگیری تجربه نمودند، بنحوی که داراییهای تحت مدیریت آنها از 102 میلیارد دلار در سال 2002 به 1.675 میلیارد دلار تا پایان سال 2013 در ایالات متحده رسیده است. اولین ETF در سال 1993 با نام اسپایدر (SPDR) به بازار معرفی گردید که به قصد پیروی از شاخص S&P500 طراحی شده است. همانطور که ذکر گردید این صندوقها ساختاری شبیه به صندوقهای سرمایه گذاری مشترک دارند، اما برخلاف صندوقهای سرمایه گذاری مشترک که فقط در پایان روز و پس از محاسبه NAV می-توان آنها را خرید و فروش نمود، سرمایه گذاران می توانند واحدهای ETF را همانند سهام در طول روز معامله کنند و از مزیت نقدشوندگی بالای آن نسبت به صندوق سرمایه گذاری مشترک بهره مند گردند. همچنین مزیت مالیاتی بالقوه و به نوعی کم هزینه تر بودن از دیگر ویژگی های این نوع صندوقهای قابل معامله می باشد. البته این نوع صندوقها معایبی نیز دارند. از جمله به دلیل اینکه این صندوقها مانند سهام معامله می شوند این امکان وجود دارد سهام این صندوقها قبل از ناپدیدی آربیتراژ و برقراری تعادل، به قیمت های متفاوت از NAV معامله شوند. در ایران نیز اواسط سال 1392 نیز اولین صندوق قابل معامله در فرابورس پذیره نویس گردید که رفته رفته بر تعداد و تنوع آنها افزوده می شود.

تفاوت ETF با صندوق های سرمایه گذاری مشترک و سهام
شرح ETFs سهام عادی صندوق های سرمایه گذاری مشترک
ریسک و سرمایه گذاری به دلیل تنوع سازی کاهش یافته است ریسک بالای تک سهم به دلیل تنوع سازی کاهش یافته است
نحوه خرید و فروش قابلیت معامله همانند سهام در طول روز معاملاتی و همچنین از طریق آنلاین قابلیت معامله در طول روزهای معاملاتی مراجعه حضوری به کارگزاران و صدور و ابطال به قیمت NAV روز کاری بعد
مالیات فروش طبق قانون معاف می باشد مالیات 0.5 درصد فروش بسته به نوع صندوق ممکن است مشمول جریمه ابطال گردد.
ریسک نوسانات قیمتی بدلیل تنوع سازی پرتفوی ومشارکت بازار گردان بسیار کمتر است دارای نوسانات بیشتری می باشد. بدلیل تنوع سازی پرتفوی، نوسانات NAV کمتر می¬باشد.
نقدشوندگی قابلیت نقدینگی بالا با مشارکت بازار گردانها و عدم وجود صفهای طویل و گره های معاملاتی ممکن است دچار صفهای طویل فروش وخریدوگره معاملاتی گردد. با توجه به فرآیند ابطال که نیاز به مراجعه وتکمیل درخواست ابطال دارد ممکن است تا 7روز به طول بینجامد.
شفافیت NAV صندوق هر دو دقیقه یکبار بروز می شود - NAV در پایان هرروز یکبار بروز میشود.

صندوقهای سرمایه گذاری قابل معامله در بورس (ETF) یک نوع صندوق سرمایه گذاری محسوب می شود که سهام آن در طول روز همانند سهام معامله می شود و ساختاری شبیه صندوقهای سرمایه گذاری مشترک دارند که با بالارفتن ارزش پرتفوی صندوق طبیعتا خالص ارزش دارایی های صندوق (NAV) هم بالا می رود. با این تفاوت که همانند سهام در طول روز قابل معامله می¬باشند. تفاوت سهام و ETF نیز عمدتا به ریسک ناشی از تنوع سازی مربوط می¬شود. در ETF شما در یک پرتفوی متنوع از سهام شرکتهای مختلف سرمایه گذاری نمودید، لذا ریسک کمتری متحمل شده اید، لیکن در در سهام شما با سرمایه گذاری در یک شرکت، ریسک مربوط به همان تک سهم را پذیرفته اید.

تا پایان سال 1393 مجموعا 7 صندوق قابل معامله در ایران مدیریت بیش از 144 میلیارد تومان را بر عهده داشته اند.

صندوق سرمایه گذاری زمین و ساختمان

روشی جایگزین برای مشارکت در صنعت ساخت و ساز تحت یک ساختار منظم که می توانید حتی با سرمایه کوچک از صنعت املاک و مستغلات بهره ببرید. این صندوق ها تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادر تأسیس شده و به جمع‌آوری سرمایه از عموم و تخصیص آن به سرمایه‌گذاری در ساخت پروژة ساختمانی مشخص و سپس فروش واحدهای ساختمانی آن می‌پردازند.

صندوق سرمایه گذاری زمین و ساختمان پس از جمع آوری پس اندازهای خرد و کلان آنها را به پروژه های ساختمانی مشخص اختصاص می دهد. هزینه و مدت زمان پیش بینی شده این پروژه ها در طرح توجیهی پیوست امیدنامه صندوق ذکر می شوند و سرمایه گذاران لازم است تا قبل از سرمایه گذاری در این صندوق ها به مطالعه و بررسی اساسنامه و امیدنامه و طرح توجیهی آن بپردازند و اطلاعات کافی نسبت به آن کسب کنند. این نوع صندوق ها دارای یک عمر محدود مشخص هستند و پس از اتمام پروژه مدیر صندوق مطابق قوانین و مقررات و طبق رویه ای که به تایید سازمان بورس می رسد اقدام به فروش یا پیش فروش واحدهای ساختمانی پروژه نموده و عواید ناشی از این فعالیت را بین سرمایه گذاران تقسیم می کند.

در حال حاضر تنها یک صندوق سرمایه گذاری زمین و ساختمان وجود دارد که تا پایان سال 1393 بیش از 33 میلیارد تومان دارایی تحت مدیریت صندوق می باشد.